{"id":9543,"date":"2025-11-03T13:56:58","date_gmt":"2025-11-03T13:56:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.natureconservation.wales\/?post_type=project&p=9543"},"modified":"2025-11-06T14:09:17","modified_gmt":"2025-11-06T14:09:17","slug":"farmland-restoration-in-ceredigion","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/www.wild.cymru\/cy\/prosiectau\/farmland-restoration-in-ceredigion\/","title":{"rendered":"Adfer tir fferm yng Ngheredigion"},"content":{"rendered":"\n

Ers 2020 mae INCC wedi bod yn cynnal arolygon ac asesiadau i helpu fel sail i benderfyniadau rheoli bywyd gwyllt ar fferm yng Ngheredigion, ar ochr orllewinol Dyffryn Teifi. Mae’r safle yn ardal o 84.6ha o dir a oedd, tan yn gymharol ddiweddar, yn cael ei reoli’n bennaf gan ddefaid yn pori a\u2019i dorri ar gyfer silwair. Roedd camau cynnar cyfranogiad INCC yn cynnwys cynnal arolwg cynefin llawn o\u2019r tir ac wedyn trafodaethau gyda pherchennog y tir ar sut i wireddu ei weledigaeth o dirwedd fioamrywiol.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Map cynefin o’r safle<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Yn ogystal \u00e2’r tir sy’n cael ei reoli’n ddwysach, mae’r safle’n cynnwys ardaloedd o SoDdGA sy’n gartref i Lygod Pengrwn y D\u0175r a Britheg y Gors. Yn ystod y 5 blynedd ers i INCC fod yn rhan o hyn, mae perchennog y tir wedi ymroi’n frwd i’r gwaith sydd ei angen i wneud y tir cystal \u00e2 phosibl ar gyfer bywyd gwyllt.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Britheg y Gors<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Un o’r tasgau cyntaf oedd cael gwartheg o fridiau brodorol i gymryd lle’r defaid, llawer gwell ar gyfer rheoli tir gyda chadwraeth natur mewn golwg. Daeth perchennog y tir \u00e2 buches o wartheg Galloway i mewn yn gyflym, ac maent eisoes wedi gwneud gwahaniaeth mawr, mewn ardaloedd o laswelltir corsiog yn arbennig (lle na fyddai defaid yn mynd). Mae gan y gwartheg goleri NoFence sy’n galluogi eu cyfeirio i wahanol ardaloedd ar y fferm, yn dibynnu ar yr amser o’r flwyddyn.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Gwartheg Galloway a choleri NoFence<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n
\n

Yn ogystal \u00e2 gwartheg, mae dau fochyn Tamworth buarth wedi cael eu rhoi yma; mae eu gweithgarwch yn dynwared gweithgarwch Baeddod Gwyllt brodorol a fyddai wedi bod yn bresennol yma yn y gorffennol. Mae eu cloddio\u2019n creu ardaloedd moel o bridd i blanhigion egino yn ogystal \u00e2 phyllau bach sydd o fudd i infertebrata dyfrol ac amffibiaid magu.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Y nod ar gyfer y caeau sydd wedi’u gwella’n amaethyddol yw dod \u00e2’r amrywiaeth o flodau yn \u00f4l, mae hyn yn cael ei wneud drwy dorri a byrnu mecanyddol i leihau\u2019r maethynnau dros amser, ac felly bydd llawer o Rygwellt i\u2019w weld yma. Bydd hau hadau\u2019r Gribell Felen yn helpu i wanhau\u2019r glaswelltau hefyd, gan arwain at wyndwn sy\u2019n fwy cyfoethog o ran rhywogaethau ac sy\u2019n gyfeillgar i fywyd gwyllt. Treuliodd myfyrwyr o Goleg Pen-y-bont ar Ogwr benwythnos ar y safle yn 2023, 2024 and 2025 a chynnal gwaith monitro llystyfiant mewn rhai o\u2019r caeau yma er mwyn galluogi i\u2019w cynnydd gael ei asesu’n barhaol.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Myfyrwyr coleg yn gwneud arolwg llystyfiant<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Yn ogystal \u00e2\u2019r tir o\u2019i chwmpas, mae gan y fferm nifer o adeiladau allanol sy\u2019n gartref i Dylluanod Gwynion, y Tingoch, Gwenoliaid Cyffredin, Gwenoliaid y Bondo ac Adar y To sy\u2019n nythu, yn ogystal ag Ystlumod Lleiaf.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Chwith: Y Tingoch<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Mae\u2019r glaswelltir corsiog yn cael ei ddefnyddio gan Ddyfrgwn, amffibiaid, infertebrata dyfrol yn ogystal \u00e2 Llygod Pengrwn y D\u0175r; mae’r rhain hefyd wedi elwa o greu rhwydwaith o byllau bach a mawr. Mae Llygod Pengrwn y D\u0175r wedi sefydlu yn y rhain yn gyflym iawn, yn ogystal \u00e2 Madfallod D\u0175r Palfog, a Brogaod.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Yn gyffrous, roedd 2025 yn benllanw ar flynyddoedd o gynllunio a cheisiadau am drwydded wrth i ddau Afanc Castor fiber<\/em> gael eu rhyddhau i safle mawr, wedi’i ffensio’n arbennig yn barod. Wrth i mi ysgrifennu\u2019r darn hwn, maen nhw wedi bod yno am 6 mis ac wedi bod yn hynod brysur yn lledu a blocio ffosydd, creu pyllau newydd ac adeiladu llety, gan wneud y cynefin yn fwy addas fyth iddyn nhw eu hunain yn ogystal ag ar gyfer llawer o dacsa eraill. Croesi bysedd y bydd posib gweld y gweithgarwch yma yn y gwyllt eto yng Nghymru yn fuan.<\/p>\n\n\n\n